Türklerin Kullandığı Alfabeler

Bu konu 03 Nis 2012 Sal 9:28 tarihinde tarafından eklendi.
mm
Türklerin Kullandığı Alfabeler

Kategorilere geri dön.

Bu üniteyi tamamladığımızda Türklerin kullandığı alfabeler hakkında aşağıdaki sorulara yanıt verebileceğiz.
• Türkler ilk yazılı ürünlerini hangi alfabe ile yazmıştır?
• Tarihten günümüze Türkler hangi alfabeleri kullanmıştır?
• Alfabelerin ses ve yapı özellikleri nelerdir?
• Alfabe değişikliklerinin ardında hangi sosyal etkenler vardır?






!

Bu resimler yeniden boyutlandırıldı. Resmin gerçek boyutunu görmek için resme tıklayın. Resimin orjinal ölçüleri 2481×3509.

 

 
 
Hızlı Menü
-
Göktürk Alfabesi
- Uygur Alfabesi
- Arap Alfabesi
- Kiril Alfabesi
- Latin Alfabesi

1.GÖKTÜRK ALFABESİ
Türk yazı dilinin ilk alfabesi, bugünkü bilgilere göre Batı’da “runik yazı” diye tanınan Göktürk alfabesidir. Bu alfabenin eski Türk damgalarından doğduğu, dolayısıyla Türkler tarafından icat edildiği kabul edilmektedir. Türkler arasında VII-IX. yüzyıllar arasında yaygın olarak kullanılmıştır. Bu yazıya Batı’da runik denmesinin sebebi harflerinin eski İskandinav yazıtlarında kullanılan ve runik alfabe diye adlandırılan yazının harflerine benzemesidir. Göktürk alfabesi Danimarkalı William Thomsen tarafından XIX. asırda çözülmüştür. Göktürk alfabesiyle 732 yılında yazılan Kül Tigin Abidesi Türk edebiyatının yazılı ilk eseri sayılmaktadır.

 

 
 
Hızlı Menü
-
Göktürk Alfabesi
- Uygur Alfabesi
- Arap Alfabesi
- Kiril Alfabesi
- Latin Alfabesi

2. UYGUR ALFABESİ
Türklerin Göktürk alfabesinden sonra ve Arap alfabesinden önce kullanmış oldukları yazı sistemleri içinde en önemli alfabedir. VIII. yüzyıldan XVIII. yüzyıla kadar Doğu Türkistan’da kullanılmıştır. Bu alfabe Ârâmî kökenli Soğd alfabesinden çıkmıştır. Genellikle Uygur yazısı olarak bilinen bu yazının diğer Türklerce de kullanılmış olması mümkündür. Uygur alfabesi Türkçenin yazımı için elverişli olmadığı halde 1000 yıl gibi uzun bir süre kullanılmıştır.
Uygur alfabesiyle yazılmış eserlerin çoğunu Budizm, Maniheizm ve Hristiyanlığa ait metinler meydana getirir. Bu alfabe Türkler İslâmiyet’i kabul ettikten sonra da kullanılmıştır. Kutadgu
Bilig denilen eserin üç nüshasından biri Uygur harfleriyle yazılmıştır.

18 harften oluşan alfabenin 4′ü sesli, 14′ü sessiz harftir. Arap alfabesinde olduğu gibi harfler başta, ortada ve sonda farklı biçimde yazılmaktadır.

 

 
 
Hızlı Menü
-
Göktürk Alfabesi
- Uygur Alfabesi
- Arap Alfabesi
- Kiril Alfabesi
- Latin Alfabesi

3. ARAP ALFABESİ
Tarih boyunca Türk diline uygulanan yazılar arasında en uzun sürelisi, aynı zamanda en yaygın olanıdır. Türkçeyi Arap harfleriyle ilk defa yazanlar Karahanlılar olmuştur. Mevcut bilgilere göre bu alfabeyle yazılan ilk metin Divan-ı Lûgati’t-Türk adlı eserdir. Arap alfabesi, 1928 yılında Latin alfabesinin kabulüne kadar kullanılmaya devam edilmiştir. Türkiye dışındaki bazı Türk toplulukları hâla bu alfabeyi kullanmaya devam etmektedirler. Arap alfabesi Türk dünyasında en uzun süre kullanılan alfabedir. Bu alfabe 28 harftir. Ancak Farsçadan p, ç, j harfleri alınmış; Türkçede geniz ne’si (ñ) için (kef) harfi kullanılmış ve bu sayı 32 olmuştur. Türkçe ünlü esasına dayanmaktadır. Oysa Arap alfabesi ünsüzlere dayalı bir alfabedir. Bu yüzden Arap alfabesiyle yazılan metinlerde bazı ünlüler yazıda gösterilmediği için sözcükler yanlış okunabilmektedir. Bu alfabe sağdan sola doğru ve harfler bitiştirilerek yazılır. Harflerin başta, ortada ve sonda yazılışları değişmektedir.

Arap harfleriyle yazılan ve Türkçe-Arapça-Farsça karışımı olan Osmanlıca, Türk edebiyatında çok önemli bir dönemi vücuda getirmiştir. Bu dönem Divan Edebiyatıdır. Divan edebiyatında Arap alfabesi yalnızca bir yazı dili düzeyinde olmakla birlikte bu dönemde Türkçenin sanatsal gücü ve derinliği ön planda olmuştur. Türkler Selçuklu ve Osmanlılar döneminde hat sanatının da etkisiyle Arap alfabesini el yazması eserlerde ustaca kullanılmışlardır.

 

 
 
Hızlı Menü
-
Göktürk Alfabesi
- Uygur Alfabesi
- Arap Alfabesi
- Kiril Alfabesi
- Latin Alfabesi

4. KİRİL (SLAV) ALFABESİ
Osmanlıca ve Türkiye dışındaki Türk dil ve lehçelerinin yazımında Arap alfabesinden sonra en geniş ölçüde kullanılan alfabedir. XVIII. yüzyıl başlarında Hristiyanlığı yaymak için Çuvaşlar’a giden Ruslar bu dili kendi harfleriyle (Kiril) yazdılar. Eski Sovyetler Birliği idaresindeki Türklere 1937-1940 yılları arasında Stalin rejimi tarafından bu alfabe kabul ettirilmiş ve her Türk boyu için farklı alfabeler yapılmıştır.

Bunun sonucunda Türkler arasında 20 ayrı Kiril alfabesi kullanılmıştır. Bugün de Orta Asya Türk devletlerinin çoğu bu alfabeyi kullanmaya devam etmektedir. Ancak Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra alfabe değiştirme eğilimleri kuvvetlenmiştir. Ayrıca Türk Cumhuriyetleri arasında kültür alışverişini daha sağlıklı yapmak için ortak alfabe çalışmaları devam etmektedir.

 

 
 
Hızlı Menü
-
Göktürk Alfabesi
- Uygur Alfabesi
- Arap Alfabesi
- Kiril Alfabesi
- Latin Alfabesi

5. YENİ TÜRK ALFABESİ (LATİN ALFABESİ)
1928′de Atatürk’ün yaptığı harf inkılâbıyla Türkiye Türkçesinin yazımında kullanılan en son alfabe Latin alfabesidir. Bu alfabe bugün Türkiye’den başka Kıbrıs ve Yugoslavya’daki Türklerce de hala kullanılmaktadır. 29 harften oluşan bu alfabenin 21′i sessiz, 8′i sesli harftir. Soldan sağa doğru yazılır. Harfler birbiriyle bitiştirilerek de bitiştirilmeyerek de yazılabilir. Bu alfabede yer alan harfler asıl Latin alfabesinden farklıdır.

Asıl Latin alfabesindeki “q/Q”, “x/X” ve “w/W” harfleri yoktur. Buna karşılık Türkiye Türkçesinin yeni alfabesinde ı, ö, ü, ğ, ç ve ş harfleri vardır.

mm
Paylaş:
"Türklerin Kullandığı Alfabeler" HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
HEMEN YORUM YAP
"Türklerin Kullandığı Alfabeler" HAKKINDA YAPILAN YORUMLAR
Bu konuya hiç yorum yapılmadı.
facebook
Lise Dil ve Edebiyat